Lichaamslengte is iets waar bijna iedereen wel eens over nadenkt. Waarom is de ene persoon veel groter dan de andere? En klopt het dat je er zelf weinig aan kunt doen? De antwoorden zijn verrassender dan je misschien denkt. Lengte hangt af van veel meer dan alleen je ouders. Voeding, slaap, gezondheid en zelfs de plek waar je opgroeit spelen allemaal een rol. Toch is erfelijkheid veruit de grootste factor. Wetenschappers schatten dat genen voor ongeveer 60 tot 80 procent bepalen hoe groot je uiteindelijk wordt.

Genen bepalen het grootste deel van je groei

Erfelijkheid heeft de meeste invloed op hoe groot je wordt. Als beide ouders lang zijn, is de kans groot dat hun kinderen dat ook worden. Wetenschappers hebben inmiddels meer dan 700 genen gevonden die iets te maken hebben met hoe groot iemand wordt. Geen van die genen doet het alleen. Ze werken samen en versterken of remmen elkaar. Dat maakt het lastig om precies te voorspellen hoe lang een kind zal worden. Een handige vuistregel is de zogeheten doellengte. Die bereken je door de lengtes van beide ouders op te tellen, daarna 13 centimeter te trekken bij meisjes of op te tellen bij jongens, en dat getal te delen door twee. Maar dit is een schatting, geen garantie. Er zijn genoeg mensen die flink afwijken van wat deze formule voorspelt.

Groei tijdens de jeugd en de rol van voeding

Kinderen groeien niet de hele tijd even snel. Er zijn perioden waarin de groei ineens veel sneller gaat. De eerste twee levensjaren zijn zo’n periode. Daarna groeit een kind meestal wat rustiger. Rond de puberteit volgt een nieuwe groeispurt. Bij meisjes begint die gemiddeld eerder dan bij jongens, maar de groeispurt van jongens duurt langer en levert meer centimeters op. Voeding speelt in al die fasen een grote rol. Een tekort aan eiwitten, calcium of vitamine D kan de groei vertragen. Kinderen in landen waar honger en ondervoeding veel voorkomen, blijven gemiddeld kleiner dan kinderen in landen waar genoeg gezond eten beschikbaar is. Dat laat zien dat genen een plafond stellen, maar de omgeving bepaalt of je dat plafond ook echt bereikt.

Gemiddelde lengte in Nederland en hoe dat veranderd is

Nederland staat bekend als het land met de langste mensen ter wereld. Nederlandse mannen zijn gemiddeld zo’n 182 centimeter lang, vrouwen gemiddeld ongeveer 170 centimeter. Dat is niet altijd zo geweest. In de negentiende eeuw waren Nederlanders juist vrij klein vergeleken met mensen uit andere landen. De grote sprong in gemiddelde lichaamshoogte begon na de Tweede Wereldoorlog. Betere voeding, betere gezondheidszorg en minder armoede zorgden ervoor dat mensen steeds groter werden. Interessant genoeg lijkt die stijging in Nederland nu te stoppen. De huidige generatie jongeren is nauwelijks groter dan die van twintig jaar geleden. Wetenschappers denken dat we langzaam de genetische bovengrens bereiken die onze genen toestaan.

Lengte en gezondheid zijn met elkaar verbonden

Hoe groot iemand is, zegt ook iets over gezondheid, al is het verband niet altijd rechtlijnig. Grotere mensen hebben gemiddeld iets meer kans op bepaalde aandoeningen, zoals sommige vormen van kanker. Tegelijk zijn mensen met een gezonde groei in hun jeugd vaak ook gezonder in de rest van hun leven. Groeiachterstand bij kinderen is een signaal dat iets niet goed gaat, bijvoorbeeld door ziekte, slaaptekort of slechte voeding. Slaap is trouwens belangrijker voor groei dan veel mensen denken. Groeihormoon wordt vooral aangemaakt tijdens de diepe slaap. Kinderen die structureel te weinig slapen, kunnen daardoor iets kleiner blijven dan ze op basis van hun genen zouden kunnen worden. Verder speelt stress een rol. Kinderen die in een onveilige of onstabiele omgeving opgroeien, groeien soms minder goed dan leeftijdsgenoten die in een stabiele thuissituatie leven.

Veelgestelde vragen

Tot welke leeftijd groeien mensen nog?
De meeste mensen stoppen met groeien aan het einde van de puberteit. Bij meisjes is dat meestal tussen de 15 en 17 jaar. Bij jongens duurt het groeien wat langer, tot ongeveer 18 à 21 jaar. Daarna sluit het kraakbeen in de botten zich en is verdere groei niet meer mogelijk.

Kun je iets doen om langer te worden als je nog jong bent?
Als je nog in de groei bent, kun je je maximale lengte het beste halen door goed te eten, genoeg te slapen en regelmatig te bewegen. Een tekort aan bepaalde voedingsstoffen kan de groei vertragen. Speciale supplementen of oefeningen die beloven je langer te maken, werken niet als je genetisch plafond al bereikt is.

Worden mensen in de loop van de dag korter?
Ja, dat klopt. Door de zwaartekracht worden de tussenwervelschijven in je rug gedurende de dag iets samengedrukt. Daardoor ben je aan het einde van de dag een halve tot een hele centimeter kleiner dan in de ochtend. Na een nacht slapen herstel je dat verschil weer.

Waarom worden mensen op hoge leeftijd kleiner?
Ouderen worden kleiner omdat de tussenwervelschijven in de wervelkolom dunner worden en de botten soms aan dichtheid verliezen, wat osteoporose wordt genoemd. Ook veranderen houding en spierkracht met de jaren. Gemiddeld verliest iemand tussen de 40 en 80 jaar zo’n 2 tot 4 centimeter aan lichaamslengte.